Wzorcowanie, kalibracja, legalizacja

Definicje

WZORCOWANIE, KALIBRACJA

działanie, które w określonych warunkach, w pierwszym kroku ustala zależność pomiędzy odwzorowywanymi przez wzorzec pomiarowy wartościami wielkości wraz z ich niepewnościami pomiaru, a odpowiadającymi im wskazaniami wraz z ich niepewnościami, a w drugim kroku wykorzystuje tę informacje do ustalenia zależności pozwalającej uzyskać wynik pomiaru na podstawie wskazania. Każde świadectwo wzorcowania musi zawierać przynajmniej deklarację zachowania spójności, niepewność pomiaru, warunki środowiskowe mające wpływ na wynik oraz datę wykonania, nie musi natomiast zawierać stwierdzenia zgodności lub niezgodności (o tym niżej)

To co powszechnie w języku polskim nazywamy kalibracją (czyli kalibracja monitora, szczerbinki, wtryskiwaczy, drukarki itp.) to wg nazewnictwa metrologicznego jest adiustacja:

ADIUSTACJA PRZYRZĄDU POMIAROWEGO [1]

Czynność mająca na celu doprowadzenie przyrządu pomiarowego do stanu działania odpowiadającego jego przeznaczeniu. Adiustacja to np. zerowanie suwmiarki, czujnika, nastawienie miernika grubości ocynku na wzorcu, korekta wskazań w maszynie współrzędnościowej itp

LEGALIZACJA [2]

Sprawdzenie, stwierdzenie i poświadczenie dowodem legalizacji, że przyrząd pomiarowy spełnia wymagania metrologiczne określone we właściwych przepisach.

W Polsce legalizuje się m.in. przyrządy służące w obrocie (czyli wagi handlowe, taksometry itp), urządzenia rejestrujące stosowane w transporcie drogowym (tachografy), w ochronie zdrowia, życia, środowiska, bezpieczeństwa i porządku publicznego, praw konsumenta,  przy pobieraniu opłat, podatków i innych należności budżetowych (czyli też fotoradary i radary policji drogowej) oraz ustalaniu opustów, kar umownych, wynagrodzeń i odszkodowań, a także przy pobieraniu i ustalaniu podobnych należności i świadczeń, przy dokonywaniu kontroli celnej. Wszystkie przyrządy, które podlegają prawnej kotroli metrologicznej, czyli legalizacji, wymienione są w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 27 grudnia 2007 r.

NIEPEWNOŚĆ POMIARU [3]nieujemny parametr charakteryzujący rozproszenie wartości wielkości przyporządkowany do menzurandu, obliczony na podstawie uzyskanej informacji.


Menzurand – wielkość, która ma być zmierzona

SPÓJNOŚĆ POMIAROWA [1]

Właściwość wyniku pomiaru lub wzorca jednostki miary polegająca na tym, że można je powiązać z określonymi odniesieniami, na ogół z wzorcami państwowymi lub międzynarodowymi jednostkami miary, za pośrednictwem nieprzerwanego łańcucha porównań, z których wszystkie mają określone niepewności.

SPRAWDZENIE [1]

Przedstawienie obiektywnego dowodu na spełnienie określonych wymagań. Aby wykonać sprawdzenie, należy przeprowadzić wzorcowanie, a następnie wyniki porównać – uwzględniając niepewność – do określonych przez zlecającego wymagań takich jak np. norma (przykładowo „DIN863 Mikrometry”), wewnętrzne specyfikacje organizacji albo dane producenta. Powiedzieć, że woltomierz jest dobry, to za mało. Należy powiedzieć, że woltomierz spełnia wymagania konkretnej normy lub błędy mieszczą się w specyfikacji producenta.

WALIDACJA [1]

Sprawdzenie, czy określone wymagania są właściwe dla zamierzonego zastosowania. Przeprowadzić ją można poprzez badanie statystyczne wg MSA, no. R&R lub innej metody, porównanie wyników pomiaru dokonanego w różnych laboratoriach lub różnymi metodami.

Bibliografia:[1] Międzynarodowy Słownik Podstawowych i Ogólnych Terminów Metrologii, Główny Urząd Miar 1996

[2] Międzynarodowy Słownik Terminów Metrologii Prawnej, Główny Urząd Miar 2002

[3] PKN-ISO/IEC Guide 99:2010 Międzynarodowy słownik metrologii. Pojęcia podstawowe i ogólne oraz terminy z nimi związane (VIM)